Volgens lokaal initiatiefnemer, fotograaf, eigenaar van fotoagentschap PAR31 en ondernemend creatief Paul Posse met een duidelijk doel; om de vervlakking in het huidige winkellandschap, tegen te gaan en aan de Rotterdamse ‘couleur locale’ een kans te bieden om zich te ontplooien in hun eigen stad. Kansen die er in andere wereldsteden als Londen, Parijs, New York en Berlijn volop zijn.

Tot voor kort was er ook in Rotterdam net als in vele andere steden duidelijk sprake van een artistieke leegloop, met alle gevolgen van dien. Slecht voor het imago en de aantrekkingskracht van de stad.

Wars van mooie marketing

Wat opvalt tijdens mijn gesprek met Paul is dat hij wars is van iedere vorm van onecht en niets heeft met ‘mooie marketing’. Hip en gehyped, nieuwe initiatieven in allerlei vormen komen, maar zijn volgens hem ook vaak weer snel verdwenen. In 1989 kwam hij van de kunstacademie om zijn laatste jaar te benutten als praktijk jaar en tijd te besteden aan inspiratie reizen. Op een van deze reizen werd hij geïnspireerd door vergelijkbare initiatieven in Londen Kensington Market. Dit idee achtervolgde hem en eerder dit jaar werd deze droom werkelijkheid door de realisatie van Rotabs aan de Zaagmolenkade te Rotterdam. De vestigingsplaats van Rotabs heeft letterlijk en figuurlijk een verbindingsfunctie tussen twee stadsdelen, de Rotte en de Zwaanhals in het Oude Noorden van Rotterdam.

Kris kras in ons land ontstaan de afgelopen jaren verzamelgebouwen waardoor mogelijkheden ontstaan voor vaak startende creatieven. Inmiddels kent Den Haag zo’n creatieven broedplaats, de Cabalerro fabriek. Hier kun je als startend creatief een bureau met een netwerkaansluiting huren of een volledig startklare bedrijfsruimte. Ook kan er gebruik gemaakt worden van diverse faciliteiten zoals vergader- en ontvangstruimtes en catering.

NDSM-terrein in Amsterdam

In de voormalige scheepsbouwloods op het NDSM terrein in Amsterdam heeft de stichting Kinetisch Noord, een groep kunstenaars, theatermakers en architecten gehuisvest. Er is hier ook een grote skatebaan ingericht en er vinden regelmatig exposities, try-outs, kleine- en grote voorstellingen, festivals en feesten plaats. Het grote verschil met Rotabs is dat de Cabalerro fabriek en de scheepsloods op het NDSM terrein te Amsterdam het  ‘business to business’ model hanteren. De ondernemende creatief bij Rotabs is naast de zakelijke klant juist op zoek naar de particuliere klant en betreedt hierdoor ook de consumentenmarkt. Het Rotabs model is het beste te vergelijken met het TAC, Temporary Art Center, initiatief uit Eindhoven. Hier is in totaal ruimte voor 80 creatieven. Het grote verschil met Rotabs is dat er in TAC een mix is van startende en reeds gevestigde creatieven en er minder de nadruk op retail ligt.

Nieuwe vorm van retailen

Zijn het ateliers, studio’s, expositie ruimtes of is Rotabs voor Nederland een geheel nieuwe vorm van retail? Wat mij betreft is Rotabs een geheel nieuwe vorm van retailen. Hier smelten traditionele ambachten samen met de kracht van een creatief netwerk van gelijkgestemden. Creatieven die elkaar inspireren en ondersteunen in hun ondernemerschap en gebruik kunnen maken van elkaars netwerk.

Even een kopje koffie; je vindt hier de ‘bad service espresso bar’, waar gekozen is voor organic koffie. Negentien ruimtes die hun in-uitgang op een gemeenschappelijk binnenplein hebben, een professionele fotostudio en een new gallery bookstore. Kwaliteit en echtheid voeren hier de boventoon en er is letterlijk sprake van ‘work in progress’.

Creatief bezig

In een van de shops is Sjoerd Brink, edelsmid van Moare, aan het lassen. In weer een andere ruimte is Ineke Hekking bezig met viltwerk. Ineke Hekking en Hannie van Dort (keramiek) hebben samen een unit en realiseren zich goed welke voordelen Rotabs voor hen heeft. Hannie geeft aan voorheen vanuit huis te werken en regelmatig op beurzen haar producten aan de man te brengen. Hannie en Ineke waren op zoek naar winkelruimte. Hun conclusie tijdens deze zoektocht; winkelruimte is voor creatieven of niet te betalen of in een buurt waar je als eenling zit. Solitair, in een niet winkelomgeving je vestigen, heeft tot gevolg dat je relatief veel aandacht moet schenken aan reclame activiteiten en dat is kostbaar en schrikt af.

Anja Krause, van Kunst& Knodel, ervaart dat het Rotabs initiatief voor haar een geschenk uit de hemel is. Zij is ruim 15 jaar bezig als kunstenares. De winkel dat ben ik. Ik laat dingen zien die ik leuk vind, die ik maak of van anderen die mij inspireren. Producten van beeldend kunstenaar Paul van den Hout of van kunstschilder en creatief  Jeroen Allart. Producten tussen de 0,50 eurocent en de 950,-- euro, maar allen met een knipoog.

Studio Stikstof

Barbara Pella en Femke Cuijpers hebben een jaar geleden als eerste huurders een unit betrokken onder de naam Studio Stikstof. Rotabs is bij hen onder de aandacht gebracht door de gebiedsmanagers die betrokken waren bij de herontwikkeling van het ‘Oude Noorden van Rotterdam’.

Dat onze winkel in dit gebied gehuisvest moest worden was voor ons beide duidelijk. Het Oude Noorden is in Rotterdam immers de ‘up coming place’. De positieve wisselwerking tussen ondernemers en de aandacht die het Rotabs initiatief krijgt van diverse externe partijen is voor Femke voldoende reden om dit eerste seizoen als positief te betitelen. Voor hen is het wel duidelijk dat bijna alle creatieven naast de winkel in Rotabs ook andere opdrachten aanvaarden om een goede boterham te hebben. Dit neemt niet weg dat zo’n creatieven broedplaats duidelijk zorgt voor een positieve interactie tussen de aanwezige creatieven en hun omgeving. 

Breed publiek

Bijna alle winkels verkopen naast eigen producties ook door hen zelf geselecteerde producten van andere, vaak minder bekende creatieven. Deze uitgekiende assortimenten, vaak unieke, eenmalige producten, maakt Rotabs toegankelijk voor een breed publiek.

Binnenkort is er zelfs per dag een ‘one day chair’, een volledig ingerichte kappersruimte, te huur voor startende kappers. En er rijdt regelmatig een rode Rotabs volkswagen bus door Rotterdam die dienst doet als opstapper. Om de klant gratis op de juiste plaats van bestemming te brengen en kennis te laten maken met dit cultuur warenhuis.

Het interieur van Rotabs is ontworpen door architect Frans Marcus van architectenbureau Marx en Steketee. Hij staat bekend om het herverwerken van oude panden. In stand houden wat goed is, toevoegen wat noodzakelijk is en beter kan. Letterlijk componeren uit de ideeen van de opdrachtgever met oog voor duurzame oplossingen en de aanwezigheid van cultureel erfgoed. Architectenbureau Marx en Steketee is vanaf het eerste uur betrokken bij de gehele herontwikkeling van dit deel van het Oude Noorden in Rotterdam.

Tussen de Rotte en de Zwaanhals bevindt zich Rotabs bovenop een parkeergarage letterlijk in het hart van dit gebied en omgeven door een evenementendek. Het evenementendek wordt omsloten door sociale huurwoningen die voorzien zijn van brede galerijen die het uiterlijk hebben van theater loges die uitkijken op het evenementendek. Het evenementendek is dusdanig ingericht dat het het gevoel van een ‘buiten huiskamer’ oproept. De gevels en de loges van de omliggende woningen zijn voorzien van een felrode kleur die er voor zorgt dat hier een markante, eigenzinnige plek ontstaat. Het Rotabs pand is volledig in zijn oorspronkelijke staat behouden. Slechts gevitaliseerd om het no-nonsense karakter van de Rotterdammers te onderstrepen.

Binnen zijn alle gebruikelijke retail principes losgelaten. Geen focus punten, waardoor er weinig orientatie mogelijkheden zijn bij binnenkomst. Vanuit de dagelijkse winkelbegrippen relatief gesloten (winkel-)units geplaatst in een zaagtand vorm rondom het binnenplein. Tijdens mijn bezoek zijn er enkele ondernemers afwezig, de units zijn gesloten. Wat zich in deze winkels afspeelt is niet zichtbaar door het ontbreken van etalages of andere doorzichten. Iedere unit heeft een vliering die met een vouwladder te bereiken is en door iedere ondernemer anders gebruikt kan worden. Zo heeft Hannie hier een werkplek van gemaakt en gebruiken andere ondernemers deze plaats voor opslag of als kantoor. Er is voor de bouw van het interieur gebruik gemaakt van elementaire materialen en organische vormen. Zoals eenvoudige, introverte materiaalsoorten als OSB plaatmateriaal of chipwood voor de opbouw van de units.                     Een ondergeschikt interieur dat eerder als praktisch en overzichtelijk te omschrijven is dan als sfeerverhogend.

Enkele ondernemende creatieven hebben inmiddels hun ambachtelijke koopwaar op de stoep (lees; het middenplein) geplaatst wat het voor de klant aangenamer en toegankelijker maakt. Het vergroot de herkenbaarheid van het dagelijkse winkelen. Er ontstaat hierdoor direct bij binnenkomst een marktgevoel. Een uitnodiging om te ontdekken, te snuffelen en te kopen.

Een ideëel initiatief…. Het HBD, Hoofd Bedrijfschap Detailhandel, schreef onlangs over deze ontwikkelingen; ‘Kleine, vernieuwende winkels maken het verschil vanaf nu’. Het verbeteren van het ondernemersklimaat staat in iedere gemeente hoog op de agenda. De zekerheid dat gemeentes hun medewerking verlenen aan dit soort initiatieven is dan ook zeer groot. Door alle hedendaagse technische inzichten, maar ook door het vervlakken van de grote hoeveelheid mainstream winkels is er behoefte aan tegenwicht. De hedendaagse klant is op zoek naar authenciteit. Traditie en ambacht, een echt verhaal in een eigentijds jasje. Er is weer hoop voor de klant. De droom van een ondernemend creatief om op deze wijze kleur te geven aan het leven, maakt mij in ieder geval meer dan blij.

Note; In 2010 is Rotabs de uitvalbasis voor het architectuurfestival van Rotterdam. Kijk op www.rotabs.com voor actuele informatie.